DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI
Bir metinde anlatılanları daha etkileyici kılmak, okuyucuyu ikna etmek ve soyut kavramları somutlaştırmak için başvurulan tekniklere düşünceyi geliştirme yolları denir. Bu yollar, genellikle “Açıklama” ve “Tartışma” gibi anlatım biçimlerinin içerisinde kullanılır.
-
TANIMLAMA (Bu Nedir?)
Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu, onu diğerlerinden ayıran özelliklerle belirtmektir. Cümleye “Bu nedir?” veya “Bu kimdir?” sorusunu sorduğumuzda aldığımız cevaptır.
- Özellik: Genellikle “-dır / -dir” ekiyle biter.
- Örnek: “Destan, milletlerin hayatında derin izler bırakmış olayları anlatan uzun ve manzum bir türdür.”
-
ÖRNEKLEME (Somutlaştırma)
Anlatılan bir düşüncenin daha iyi anlaşılması için konuyla ilgili örnekler verilmesidir. Soyut bir fikri okuyucunun zihninde somut bir hale getirir.
- Örnek: “Geleneksel Türk sporlarına olan ilgi her geçen gün artıyor. Söz gelimi yağlı güreş, cirit ve okçuluk bu alanların başında gelmektedir.”
-
KARŞILAŞTIRMA (Kıyaslama)
Birden fazla varlık, kavram veya durum arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koymaktır.
- İpucu Kelimeler: “En, daha, kadar, ise, oysa” gibi kelimeler genellikle karşılaştırma yapıldığını gösterir.
- Örnek: “Şehir hayatı her ne kadar hareketli ve imkânlarla dolu olsa da köy hayatının huzuru ve doğallığı bambaşkadır.”
-
TANIK GÖSTERME (Alıntı Yapma)
Yazarın, savunduğu düşüncenin doğruluğuna okuyucuyu inandırmak için o konuda uzman veya sözü geçen birinin görüşlerine yer vermesidir.
- Kritik Nokta: Sadece birinin ismini anmak yetmez; o kişiye ait bir sözün de paylaşılması gerekir.
- Örnek: “Mutluluk paylaşıldıkça çoğalır. Nitekim Mevlana bu konuda şöyle der: ‘Bir mum, diğer mumu tutuşturmakla ışığından bir şey kaybetmez.'”
-
BENZETME
Anlatımı güçlendirmek amacıyla, aralarında ilgi bulunan iki şeyden nitelikçe zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir.
- Örnek: “Kütüphaneler, içinde binlerce hayatın saklı olduğu sessiz birer hazine sandığı gibidir.”
-
SAYISAL VERİLERDEN YARARLANMA
Düşünceyi kanıtlamak ve nesnellik katmak amacıyla istatistiksel bilgilerden, anketlerden veya bilimsel araştırmalardan elde edilen rakamsal sonuçlardan yararlanmaktır.
- Örnek: “Ülkemizde okuma oranları son beş yılda %12 artış gösterdi. Yapılan araştırmalara göre gençler günde ortalama 45 dakikasını kitap okumaya ayırıyor.”
Öğrenciler İçin Altın Notlar:
- Unutma: “Anlatım Biçimleri” (Öyküleme, Betimleme vb.) bir binanın iskeletidir; “Düşünceyi Geliştirme Yolları” ise o binanın içindeki eşyalar ve süslemelerdir.
- Sorularda Dikkat Et: Eğer bir metinde hem sayısal veri hem de karşılaştırma varsa, sorunun köküne göre hareket etmelisin. Çoğu zaman bu teknikler bir arada kullanılır.
