KÖK
Bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır. Ekler çıkarıldığında geriye kalan kısımdır.
Örnekler:
- “Balıkçılar” → Kök: balık (“bal” değil, anlam bağlantısı yok)
- “Geliyorum” → Kök: gel-
Kök Çeşitleri:
- İsim Kökü: Varlık, kavram veya duygu adıdır. “-mak/-mek” alamaz.
- Örnek: elma, kitap, göz, mutlu
- Yanlış: “elma-mak” (olmaz)
- Fiil Kökü: İş, oluş, hareket bildirir. “-mak/-mek” alabilir.
- Örnek: gel-mek, yaz-mak, koş-
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
EKLER
A) ÇEKİM EKLERİ
Sözcüğün anlamını değiştirmeden cümledeki görevini belirler.
- Çokluk Eki (-lar/-ler):
- Örnek: ağaçlar, kuşlar
- Ek Anlamlar:
- “Sabahları koşarım.” (her sabah)
- “Aliler geldi.” (aile)
- Hâl Ekleri:
- Belirtme (-ı/-i): Kitabı okudu.
- Yönelme (-a/-e): Okula gitti.
- Bulunma (-da/-de): Sınıfta oturuyor.
- Ayrılma (-dan/-den): Evden çıktı.
- İyelik Ekleri (Aitlik):
- Örnek: kalemim (benim), arabanız (sizin)
- İlgi Eki (-ın/-in): Tamlama yapar.
- Örnek: kapının kolu
B) YAPIM EKLERİ
Yeni sözcük türetir. Anlam değişir.
- İsimden İsim Yapan:
- Örnek: gözlük, şekerci
- İsimden Fiil Yapan:
- Örnek: sula-, morar–
- Fiilden İsim Yapan:
- Örnek: yazı, geçit
- Fiilden Fiil Yapan:
- Örnek: koştur-, açıl–
EK FİİL
İsimleri yüklem yapar veya fiillere birleşik zaman katar.
A) İsimlere Eklenerek Yüklem Yapar:
- Örnek:
- “O öğrenciydi.” (idi → görülen geçmiş zaman)
- “Hastaymış.” (imiş → duyulan geçmiş zaman)
- “Bu kolaydır.” (idir → geniş zaman)
B) Fiillere Eklenerek Birleşik Zaman Yapar:
- Örnek:
- “Koşuyordu.” (hikâye birleşik zaman)
- “Gelmişmiş.” (rivayet birleşik zaman)
Olumsuzu: “değil” ile yapılır.
- “Mutlu değilim.”
Soru Şekli: “mi” ile yapılır.
- “Hasta mıydın?”
ÖNEMLİ NOTLAR
- Kök bulunurken anlam bağlantısına dikkat edilir.
- Çekim ekleri anlamı değiştirmez, yapım ekleri değiştirir.
- Ek fiil, isimleri yüklem yaparken dört kiple çekimlenir: idi, imiş, ise, idir.
Örnek Soru:
“Gözlükçüden” sözcüğünün kökü nedir?
Çözüm: göz (göz-lük-çü-den)
Konuyu pekiştirmek için bolca örnek çözün!
