Merhaba sevgili öğrenciler! Doğa olaylarını anlamak için en temel kavramlardan ikisi olan iklim ve hava olaylarını gelin birlikte inceleyelim. Bu iki kavramı çoğu zaman birbirine karıştırabiliyoruz ama aralarında çok önemli farklar var.
İklim Nedir?
İklim, bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır. Yani “bugün hava nasıl?” sorusunun cevabı değil, “bu şehirde genellikle hava nasıl olur?” sorusunun cevabıdır. İklim, bir bölgenin en az 30-35 yıllık hava durumu verileri toplanarak belirlenir. Bu uzun süreli veriler, bize o bölgenin genel atmosferik karakterini gösterir.
- Örnekler:
- Kutup İklimi: Genellikle soğuk ve kar yağışlıdır.
- Ekvatoral İklim: Yıl boyunca sıcak ve bol yağışlıdır.
- Akdeniz İklimi: Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır.
Türkiye’de genellikle Akdeniz, Karadeniz ve Karasal iklim olmak üzere üç farklı iklim tipi görülür.
İklimi inceleyen bilim dalına klimatoloji (iklim bilimi), bu alanda çalışan bilim insanlarına ise klimatolog denir.
İklimi Etkileyen Faktörler
Bir bölgenin iklimini etkileyen birçok faktör vardır. Bunların en önemlileri şunlardır:
- Ekvatora olan uzaklık: Ekvatordan uzaklaştıkça güneş ışınları daha eğik geldiği için sıcaklıklar düşer.
- Denize uzaklık: Denizler, geç ısınır ve geç soğur. Bu yüzden denize yakın bölgelerdeki iklimler daha ılıman olur.
- Yükselti: Yükseldikçe hava sıcaklığı her 200 metrede yaklaşık 1°C düşer.
- Yeryüzü şekilleri: Dağlar, denizden gelen nemli havanın içeri girmesini engelleyebilir. Bu da bir tarafın daha yağışlı, diğer tarafın ise daha kurak olmasına neden olabilir.
- Bitki örtüsü: Gür bitki örtüsü olan bölgelerde nem oranı yüksek, hava daha serin olur.
Hava Olayları Nelerdir?
Hava olayları, atmosferimizde kısa süreli meydana gelen sıcaklık, nem ve rüzgar gibi olaylardır. İklimin aksine, hava olayları günlük hatta saatlik olarak değişebilir. “Bugün hava güneşli mi, yağmurlu mu?” sorusunun cevabı hava olaylarıdır.
- Atmosfer: Dünyamızı saran ve %78 azot, %21 oksijen ve %1 diğer gazlardan (karbondioksit, su buharı vb.) oluşan gaz tabakasına atmosfer (hava küre) denir. Hava olayları bu katmanda gerçekleşir.
Hava olaylarını inceleyen bilim dalına meteoroloji, bu alanda çalışan uzmanlara ise meteorolog denir.
Hava Olaylarının Temel Sebebi
Hava olaylarının temel sebebi, havadaki nem ve sıcaklık farkıdır.
- Nem: Havadaki su buharına nem denir. Nem arttıkça yağış oluşma ihtimali de artar. Nemi ölçmek için higrometre kullanılır.
- Sıcaklık Farkı: Sıcaklık farkları ise rüzgarı oluşturur. Sıcaklığı ölçmek için termometre kullanılır.