YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ
Yeryüzünde doğal olarak oluşan çeşitli şekillere yeryüzü şekilleri denir. Bunlar:
- Dağ: Çevresine göre yüksek olan kabartılar.
- Tek dağ: Erciyes Dağı
- Sıradağ: Toros Dağları
- Fiziki haritalarda kahverengi ile gösterilir.
- Ova: Çevresine göre alçak, düz ve verimli alanlar.
- Kıyı ovaları: Çukurova (yeşil renk)
- İç ovalar: Konya Ovası (sarı renk)
- Plato: Akarsularla yarılmış yüksek düzlükler.
- Örnek: Obruk Platosu (sarı renk)
- Vadi: Akarsuların aşındırmasıyla oluşan “V” şeklindeki çukurlar.
- Örnek: Ihlara Vadisi
- Akarsu: Belirli bir yatakta akan sular.
- Örnek: Kızılırmak, Yeşilırmak
- Göl: Karalardaki durgun su kütleleri.
- Örnek: Van Gölü, Tuz Gölü
- Diğer Şekiller:
- Tepe (500 m’den alçak), körfez (İskenderun), ada (Kıbrıs), yarımada (Datça), delta (Çukurova).
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
NÜFUS VE YERLEŞME
Nüfus, belirli bir alanda yaşayan insan sayısıdır. Nüfus dağılımını etkileyen faktörler:
- Doğal Faktörler
- İklim: Ilıman iklimli yerler (İstanbul, İzmir) yoğun; sert iklimli yerler (Kars, Hakkâri) seyrektir.
- Yer Şekilleri: Ovalar (Bursa) yoğun; dağlık alanlar (Artvin) seyrektir.
- Toprak Verimi: Verimli ovalar (Çukurova) yoğun; çorak alanlar (Tuz Gölü) seyrektir.
- Su Kaynakları: Nehir kenarları (Fırat) yoğun nüfusludur.
- Beşeri Faktörler
- Sanayi: İstanbul, İzmir, Bursa
- Tarım: Çukurova, Gediz Ovası
- Turizm: Antalya, Muğla
- Ulaşım: Ankara, Eskişehir
- Madencilik: Zonguldak (taş kömürü)
AFETLER VE ÇEVRE SORUNLARI
- Doğal Afetler
- Deprem: Yer kabuğundaki kırılmalar. (Önlem: Dayanıklı bina yapımı)
- Heyelan: Yağışlı ve eğimli alanlarda toprak kayması. (Karadeniz’de sık)
- Sel: Dere yataklarına yerleşimden kaçınmalı.
- Erozyon: Ağaçlandırma yapılmalı.
- Çevre Sorunları
- Hava Kirliliği: Fabrika ve araç gazları.
- Su Kirliliği: Sanayi atıkları.
- Küresel Isınma: Sera gazları nedeniyle sıcaklık artışı.
İKLİM
İklim, bir yerdeki uzun süreli hava olaylarının ortalamasıdır.
Türkiye’deki İklim Tipleri
- Karasal İklim:
- Yazlar sıcak/kurak, kışlar soğuk/kar yağışlı.
- Bitki örtüsü bozkır.
- Tarım: Buğday, arpa (İç Anadolu, Doğu Anadolu).
- Akdeniz İklimi:
- Yazlar sıcak/kurak, kışlar ılık/yağışlı.
- Bitki örtüsü maki.
- Tarım: Turunçgiller, zeytin (Akdeniz, Ege).
- Karadeniz İklimi:
- Her mevsim yağışlı.
- Bitki örtüsü orman.
- Tarım: Çay, fındık (Karadeniz).
ÖNEMLİ KAVRAMLAR
- Fiziki Harita: Yükselti ve derinlikleri renklerle gösterir.
- Lejant: Harita sembollerinin açıklandığı bölüm.
- Klimatoloji: İklim bilimi.
Not: İklim, insan faaliyetlerini (tarım, turizm) doğrudan etkiler!
