Tam Gölge Oluşumu
Işık, önüne çıkan her engeli aşamaz. Bazı maddeler ışığı tamamen durdurur ve bu durumun sonucunda karanlık bir bölge oluşur. İşte buna tam gölge diyoruz.
-
Tam Gölge Nasıl Oluşur?
Işığın tam gölge oluşturabilmesi için şu şartların bir araya gelmesi gerekir:
- Işık Kaynağı: Işığı üreten kaynak (el feneri, Güneş vb.).
- Opak (Saydam Olmayan) Madde: Işığı hiç geçirmeyen madde (insan, taş, tahta, metal).
- Ekran (Perde): Gölgenin üzerine düşeceği yüzey (duvar, yer).
Oluşum Süreci: Işık doğrusal yayıldığı için opak bir cisimle karşılaştığında cismin arkasına geçemez. Cismin arkasında kalan ve hiç ışık almayan bu karanlık bölgeye tam gölge denir.
-
Tam Gölgenin Şekli Neye Benzer?
Bir cismin gölgesinin şekli, cismin ışığa bakan yüzünün şekline benzer.
- Küre şeklindeki bir topun gölgesi daire olur.
- Kare bir kutunun gölgesi kare olur.
- Elinle “kuş” figürü yaparsan, gölge de kuş şeklinde görünür.
-
Gölge Büyüklüğünü Değiştiren Faktörler
Gölgenin boyu sabit değildir; ışık kaynağının veya cismin yerini değiştirerek gölgeyi büyütebilir ya da küçültebiliriz.
- Gölge Ne Zaman Büyür?
- Işık kaynağı cisme yaklaştırılırsa.
- Cisim ışık kaynağına yaklaştırılırsa.
- Gölge Ne Zaman Küçülür?
- Işık kaynağı cisimden uzaklaştırılırsa.
- Cisim ışık kaynağından uzaklaştırılıp perdeye yaklaştırılırsa.
-
Gün İçinde Gölge Boyu (Güneş ve Gölge)
Güneş gün içinde gökyüzünde hareket ediyormuş gibi göründüğü için (aslında Dünya döndüğü için), yere dikilen bir çubuğun gölgesi gün boyu değişir:
- Sabah: Güneş eğik açıyla gelir, gölge uzun olur.
- Öğle: Güneş en tepededir (dik açıya yakın), gölge en kısa (bazen hiç yok) olur.
- Akşamüstü: Güneş tekrar eğik açıyla gelir, gölge yeniden uzun olur.
Unutma!
- Saydam maddelerin (cam, hava) tam gölgesi oluşmaz çünkü ışığı geçirirler.
- Işık kaynağı birden fazlaysa, birden fazla gölge oluşabilir (stadyumlardaki futbolcuların gölgeleri gibi).
- Gölgenin boyu, ışığın gelme açısına ve mesafeye bağlıdır.
5. Sınıf Fen Tam Gölgenin Oluşumu