Gözle görülemeyecek kadar küçük olan, bir canlının canlılık özelliklerini (solunum, beslenme, boşaltım gibi) gösteren en küçük yapı taşına hücre denir. Hücreyi bir fabrikaya benzetebiliriz; her bölümün kendine has bir görevi vardır.
Hücre Yapısı ve Organeller
-
Hücrenin Temel Kısımları
Bir hücre, dıştan içe doğru üç ana kısımdan oluşur:
- Hücre Zarı: Hücreyi dıştan sarar ve korur. Esnektir ve canlıdır. En önemli özelliği seçici geçirgen olmasıdır; yani hücreye neyin girip çıkacağına karar verir (kapıdaki güvenlik görevlisi gibi).
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran, yumurta akı kıvamında yarı saydam ve akışkan sıvıdır. Yaşamsal olayların gerçekleştiği yerdir ve içinde organeller bulunur.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. İçinde canlının özelliklerini taşıyan kalıtsal bilgiler (DNA) bulunur. (Fabrikanın müdürü gibidir.)
-
Organeller ve Görevleri (Hücrenin İşçileri)
Sitoplazma içinde farklı görevleri olan yapılara organel denir:
- Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir. Besinleri yakarak enerji üretir.
- Ribozom: Hücrenin en küçük organelidir. Protein üretimi yapar.
- Koful: Hücrenin deposudur. Atıkları, besinleri veya suyu saklar.
- Endoplazmik Retikulum: Hücre içi madde iletimini sağlar. (Fabrika içindeki tüneller veya taşıma bantları gibi.)
- Golgi Cisimciği: Maddeleri salgılar ve paketler. (Paketleme servisi.)
- Lizozom: Hücre içi sindirimi sağlar. (Çöp öğütücü.) Sadece hayvan hücrelerinde ve ilkel bitki hücrelerinde bulunur.
- Sentrozom (Sentriyoller): Hücre bölünmesinde görev alır. Sadece hayvan hücrelerinde bulunur.
- Kloroplast: Bitkiye yeşil rengini verir ve fotosentez yaparak besin üretir. Sadece bitki hücrelerinde bulunur.
-
Bitki ve Hayvan Hücresi Arasındaki Farklar
Bitki ve hayvan hücreleri bazı temel farklara sahiptir:
| Özellik | Bitki Hücresi | Hayvan Hücresi |
| Şekli | Köşelidir. | Yuvarlaktır. |
| Hücre Duvarı | Var (Tam koruma sağlar). | Yok. |
| Kloroplast | Var. | Yok. |
| Kofullar | Büyük ve az sayıdadır. | Küçük ve çok sayıdadır. |
| Sentrozom | Yok. | Var. |
Mikroskoptan Canlıya
Hücreler bir araya gelerek daha karmaşık yapıları oluşturur. Bu sıralama sınavların vazgeçilmezidir:
Hücre ➔ Doku ➔ Organ ➔ Sistem ➔ Organizma (Canlı)
Örnek: Mide hücresi ➔ Mide dokusu ➔ Mide ➔ Sindirim sistemi ➔ İnsan
Kısa Bir Not
Hücreyi ilk kez 1665 yılında Robert Hooke keşfetmiştir. Şişe mantarını mikroskopta incelediğinde gördüğü küçük boş odacıklara “hücre” (cellula) adını vermiştir.
5. Sınıf Fen Bilimleri – Hücre ve Organeller