Doğada her an bir şeyleri itiyor, çekiyor veya durduruyoruz. İşte tüm bu etkilerin arkasında kuvvet vardır.
Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi
-
Kuvvet Nedir?
Duran bir cismi hareket ettiren, hareket halindeki bir cismi durduran, cisimlerin şeklini, yönünü veya hızını değiştiren etkiye kuvvet denir.
Kuvvetin etkileri şunlardır:
- Hızlandırma: Hareketli bir topa aynı yönde vurmak.
- Yavaşlatma ve Durdurma: Kalecinin topu tutması.
- Yön Değiştirme: Raketle gelen topa vurup karşıya göndermek.
- Şekil Değiştirme: Oyun hamurunu sıkmak veya bir teli bükmek.
-
Kuvvet Nasıl Ölçülür? (Dinamometre)
Kuvvetin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan araca dinamometre denir.
- Çalışma Prensibi: Dinamometreler, esnek maddelerin (yayların) uzama özelliğinden yararlanılarak yapılmıştır. İçindeki yay ne kadar çok uzarsa, uygulanan kuvvet o kadar büyüktür.
- Birim: Kuvvetin birimi Newton‘dur ve kısaca “N” harfi ile gösterilir. (İsmini ünlü bilim insanı Isaac Newton’dan almıştır.)
-
Dinamometrenin Özellikleri
Her dinamometre her ağırlığı ölçemez. Bir dinamometreyi incelerken şunlara dikkat etmeliyiz:
- Hassas Ölçüm: İnce ve esnek yaylı dinamometreler küçük kuvvetleri ölçer ve daha hassastır. Kalın yaylı olanlar ise büyük kuvvetleri ölçmek için kullanılır.
- Ölçüm Sınırı: Her dinamometrenin ölçebileceği en büyük bir değer vardır. Bu değerin üzerinde bir kuvvet uygulanırsa içindeki yayın esneklik özelliği kaybolur ve dinamometre bozulur.
Örnek Hesaplama: 10 bölmeli ve en fazla 50 N ölçen bir dinamometrede her bir bölme kaç N dur.
50 / 10 = 5 N
(Yani her bir çizgi 5 Newton demektir.)
-
Esneklik Nedir?
Kuvvet uygulandığında şekli değişen, kuvvet ortadan kalktığında eski haline dönen maddelere esnek maddeler denir.
- Örnekler: Paket lastiği, yay, sünger.
- Dikkat: Cam, oyun hamuru veya mermer esnek değildir.
Küçük Bir Özet
- Kuvvet birimi Newton (N)‘dur.
- Kuvvet dinamometre ile ölçülür.
- Dinamometre içindeki yayın kalınlığı, ölçebileceği maksimum kuvveti belirler.
5. Sınıf Fen Bilimleri – Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi