Kuvvetin Özellikleri ve Bileşke Kuvvet
Bir cismi hareket ettirmek, durdurmak veya yönünü değiştirmek için uyguladığımız itme ve çekme etkisine kuvvet denir. Kuvveti tam olarak tanımlayabilmek için 4 özelliğini bilmemiz gerekir:
- Uygulama Noktası: Kuvvetin cisme değdiği nokta.
- Doğrultu: Kuvvetin üzerinde bulunduğu hat (Doğu-Batı doğrultusu veya Kuzey-Güney doğrultusu gibi).
- Yön: Kuvvetin hangi tarafa doğru olduğu (Doğu, Batı, Kuzey veya Güney).
- Büyüklük (Şiddet): Kuvvetin ne kadar güçlü olduğu (Dinamometre ile ölçülür, birimi Newton – N’dur).
Bileşke Kuvvet (Net Kuvvet) Nedir?
Birden fazla kuvvetin bir cisme yaptığı etkiyi tek başına yapan kuvvete bileşke kuvvet denir. Bileşke kuvvet “R” harfi ile gösterilir.
Bileşke kuvveti hesaplarken iki duruma bakarız:
A) Aynı Doğrultulu ve Aynı Yönlü Kuvvetler
Eğer kuvvetler aynı yöne doğru çekiyorsa veya itiyorsa, bu kuvvetleri TOPLARIZ.
- Hesaplama: R = F1 + F2
- Yön: Bileşke kuvvetin yönü, kuvvetlerin yönü ile aynıdır.
- Örnek: Bir arabayı iki kişi aynı yönde 10 N ve 20 N ile itiyorsa; Bileşke = 30 N olur.
B) Aynı Doğrultulu ve Zıt Yönlü Kuvvetler
Eğer kuvvetler birbirine zıt yönde (biri doğuya, biri batıya gibi) çekiyorsa, büyük kuvvetten küçük kuvveti ÇIKARIRIZ.
- Hesaplama: R = Fbüyük – Fküçük
- Yön: Bileşke kuvvetin yönü, büyük olan kuvvetin yönündedir.
- Örnek: Halat çekme oyununda bir taraf 50 N, diğer taraf 30 N çekiyorsa; Bileşke = 20 N olur ve 50 N tarafına doğru hareket olur.
Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
Dengelenmiş Kuvvetler
Bir cisme etki eden bileşke kuvvet sıfır ise bu cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
- Cisim duruyorsa durmaya devam eder.
- Cisim hareket halindeyse sabit süratle yoluna devam eder.
- Örnek: Duvarda asılı duran saat, masada duran kitap.
Dengelenmemiş Kuvvetler
Bir cisme etki eden bileşke kuvvet sıfırdan farklı bir değer ise cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
- Duran bir cisim hareket etmeye başlar.
- Hareketli bir cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir veya yön değiştirebilir.
- Örnek: Hızlanan bir otomobil, yere düşen bir elma.
Özet İpuçları
- Kuvvetler aynı yönlüyse topla, zıt yönlüyse çıkar.
- Bileşke kuvvet 0 (sıfır) ise cisim dengededir.
- Bileşke kuvvet hangi yöndeyse cisim o yöne doğru hareket etme eğilimindedir.