GÜNEŞ SİSTEMİ VE GEZEGENLER
Güneş, sistemimizin merkezindeki yıldızdır. Çevresinde dolanan 8 ana gezegen vardır:
- Karasal (İç) Gezegenler: Merkür, Venüs, Dünya, Mars.
- Gazsal (Dış) Gezegenler: Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün.
TUTULMALAR
Evrende Güneş, Dünya ve Ay sürekli hareket halindedir. Bu üç gök cismi bazen aynı doğrultuya dizilir. İşte bu duruma tutulma denir.
- A) Güneş Tutulması
Güneş ile Dünya arasına Ay girdiğinde gerçekleşir. Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer.
- Sıralama: GÜNEŞ – AY – DÜNYA
- Ay’ın Evresi: Sadece Yeni Ay evresinde gerçekleşir.
- Özellikleri:
- Gündüz vakti yaşanır.
- Ay, Güneş ışınlarının Dünya’ya ulaşmasını engeller.
- Kısa sürer ve Dünya üzerinde sadece dar bir bölgeden izlenebilir.
- Uyarı: Çıplak gözle bakmak tehlikelidir, özel filtreli gözlük kullanılmalıdır.
- B) Ay Tutulması
Güneş ile Ay arasına Dünya girdiğinde gerçekleşir. Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer.
- Sıralama: GÜNEŞ – DÜNYA – AY
- Ay’ın Evresi: Sadece Dolunay evresinde gerçekleşir.
- Özellikleri:
- Gece vakti yaşanır.
- Ay, Dünya’nın karanlık bölgesinde (gölgesinde) kalır.
- Güneş tutulmasına göre daha uzun sürer.
- Dünya’da geceyi yaşayan herkes tarafından çıplak gözle izlenebilir.
TUTULMALARIN KARŞILAŞTIRILMASI (Önemli Notlar)
| Özellik | Güneş Tutulması | Ay Tutulması |
| Sıralama | Güneş – Ay – Dünya | Güneş – Dünya – Ay |
| Ay’ın Evresi | Yeni Ay | Dolunay |
| Zamanı | Gündüz | Gece |
| Gözlem Alanı | Dar bir alan | Geniş bir alan |
| İzleme Aracı | Koruyucu gözlük şart | Çıplak gözle izlenebilir |
MERAK EDİLENLER: Neden Her Ay Tutulma Olmaz?
Ay, Dünya çevresinde her ay dolanır. “Peki neden her ay Güneş veya Ay tutulması yaşamıyoruz?” diye sorabilirsiniz.
- Cevap: Çünkü Ay’ın dolanma yörüngesi ile Dünya’nın yörüngesi arasında bir açı vardır. Tutulma olması için Güneş, Dünya ve Ay’ın tam olarak aynı doğrultuda (çizgi üzerinde) dizilmesi gerekir. Bu her ay gerçekleşmez.
AKILDA KALICI İPUÇLARI
- Güneş Tutulması’nda Ay ortadadır.
- Ay Tutulması’nda Dünya ortadadır.
- Her iki olay da ışığın doğrusal yayıldığını ve gölge oluşumunu kanıtlar.
Öğrenciler için Çalışma Sorusu: Güneş tutulması sırasında Ay’ın Dünya’ya bakan yüzü neden karanlık görünür? (Cevap: Çünkü Ay o sırada Yeni Ay evresindedir ve Güneş ışığını arkadan almaktadır.)