Solunum sistemi, havadaki oksijenin kana geçmesini ve kandaki karbondioksitin havaya verilmesini sağlayan hayati bir sistemdir. Bu sistem burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar, bronşçuklar ve akciğerlerden oluşur.
Solunum Sistemi Organları ve Görevleri
- Burun: Soluduğumuz hava burundan alınır. Burun içindeki kıllar ve sümüksü madde (mukus), havadaki toz parçacıklarını tutar. Kılcal kan damarları alınan havayı ısıtırken, mukus aynı zamanda havayı nemlendirir. Burun aynı zamanda koku alma organımızdır.
- Yutak: Ağız ve burun boşluğuyla, yemek ve soluk borusunun birleştiği kısımdır. Burun veya ağız yoluyla gelen hava yutağa geçer. Ağızdan besin alındığında, küçük dil soluk borusunu kapatarak besinlerin yemek borusuna gitmesini sağlar.
- Gırtlak: Yutaktan gelen havayı soluk borusuna iletir ve soluk borusunun başlangıcında yer alır. Kıkırdaktan oluşan gırtlağın içinde bulunan ses telleri sayesinde ses oluşumu sağlanır.
- Soluk Borusu: Üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur ve görevi havanın akciğerlere iletilmesini sağlamaktır. Soluk borusunun içi, toz parçacıklarını ve mikropları tutmak için kaygan ve yapışkan bir salgı üreten bir zarla kaplıdır. Tutulan yabancı maddeler balgam şeklinde dışarı atılır.
- Bronşlar ve Bronşçuklar: Soluk borusu, bronş adı verilen iki kola ayrılır. Bu kollardan biri sağ, diğeri sol akciğere girer. Akciğerlerde bronşlar gittikçe incelen birçok dala ayrılarak bronşçukları oluşturur.
- Akciğerler: Süngerimsi yapıda olan akciğerler, biri sağda diğeri solda olmak üzere iki tanedir. Sağ akciğer 3, sol akciğer ise 2 loptan (parça) oluşur. Sol akciğerin daha küçük olmasının nedeni, kalbin bu bölgede bulunmasıdır. Akciğerlerin yapısında, çok ince duvarları olan alveoller bulunur. Alveollerin çevresi çok sayıda kılcal damarla çevrilidir. Akciğerlerle kan arasındaki gaz alışverişi (oksijen ve karbondioksit) alveollerde gerçekleşir. Akciğerlerin üzeri plevra adı verilen bir zar ile örtülüdür.
Diyafram ve Gaz Alışverişi
Diyafram, soluk alıp verme olayında görevli güçlü bir kas olup akciğerlerin çalışmasını destekler. Küçük kan dolaşımında, vücutta oksijence fakirleşen kan temizlenmek üzere akciğerlerdeki alveollere taşınır. Alveollerin etrafını saran kılcal damarlardaki oksijence fakir kan, alveollerdeki oksijeni alırken, karbondioksiti alveollere verir. Böylece oksijence zenginleşen kan, akciğer toplardamarı ile kalbe dönerek tüm vücuda dağıtılır.
Soluk Alma ve Verme Mekanizması
Soluk Alma
- Diyafram kasılarak düzleşir.
- Akciğerlerin tabanı aşağıya doğru çekilir.
- Kaburga kasları kasılır.
- Göğüs kafesi genişler.
- Akciğerlerin içerisindeki basınç azalır.
- Akciğerler genişler ve içeri temiz hava dolar.
Soluk Verme
- Diyafram gevşeyerek kubbeleşir.
- Akciğerler yukarı doğru hareket eder.
- Kaburga kasları gevşer.
- Göğüs kafesi daralır.
- Akciğerlerin içerisindeki basınç artar.
- Akciğerler daralır ve dışarı kirli hava çıkar.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
Not: Yetişkin bir insan dinlenirken dakikada yaklaşık 15 kez nefes alıp verirken, egzersiz sırasında bu sayı dakikada 60’a kadar çıkabilir.