Sindirim Sistemi
Sindirim Nedir?
Yaşamsal faaliyetlerimizi sürdürebilmek için besinlere ihtiyaç duyarız. Besinler; enerji kaynağımızdır, büyümemizi sağlar, yıpranan ve yaralanan hücrelerin onarımına yardımcı olur, bizi hastalıklara karşı korur. Besinler temel olarak karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, su ve minerallerden oluşur. Protein, yağ ve karbonhidratlar büyük yapılı besinler oldukları için sindirime uğramaları gerekir.
Büyük yapılı besinlerin parçalanarak kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim, bu olayın gerçekleştiği sisteme ise sindirim sistemi denir.
Sindirim Çeşitleri
Sindirim iki şekilde gerçekleşir:
- Mekanik (Fiziksel) Sindirim: Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasıdır. Bu sayede besinlerin temas yüzeyi artırılarak enzimlerin daha kolay etki etmesi sağlanır.
- Kimyasal Sindirim: Besinlerin enzimler yoluyla parçalanmasıdır. Kimyasal sindirimle besinler hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır.
Sindirim Sistemi Organları
Besinler sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüs yoluyla ilerleyerek sindirim sisteminden ayrılır.
- Ağız: Hem mekanik hem de kimyasal sindirimin başladığı yerdir. Çiğneme ile mekanik, tükürük içindeki enzimlerle kimyasal sindirim gerçekleşir. Karbonhidratların kimyasal sindirimi ağızda başlar. Nişasta — enzim —> Glikoz
- Yutak: Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletimini sağlar. Yutkunma sırasında küçük dil soluk borusunu kapatarak besinlerin doğru yola gitmesini sağlar. Yutakta sindirim gerçekleşmez.
- Yemek Borusu: Kaslı ve esnek yapısı sayesinde besinlerin mideye iletimini sağlar. Yaklaşık 20-25 cm uzunluğundadır ve düz kaslardan oluşur. Yemek borusunda sindirim gerçekleşmez.
- Mide: Sindirim sisteminin en geniş bölümüdür ve karın boşluğunun sol alt kısmında bulunur. “J” harfine benzer bir şekle sahiptir. Midede hem mekanik hem de kimyasal sindirim gerçekleşir. Mide özsuyu ve enzimlerle kimyasal sindirim olurken, midenin kasılıp gevşemesi ve çalkalama hareketleri mekanik sindirimi sağlar. Mekanik sindirime uğrayan besinler bulamaç haline gelir. Mide içi mukus tabakasıyla kaplıdır ve bu tabaka mideyi korur. Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar. Protein —- enzim—> Amino asit
- İnce Bağırsak: Sindirim sisteminin en uzun bölümüdür (7-8 metre). Yağların sindirimi burada başlar ve biter. Ayrıca protein ve karbonhidratların sindirimi de burada tamamlanır. İnce bağırsakta villus adı verilen çıkıntılar bulunur. Villuslar emilim yüzeyini artırarak sindirilmiş besinlerin kana geçmesini sağlar. Yağ —enzim—> Yağ asidi + Gliserol
- Kalın Bağırsak: Bu bölümde sindirim gerçekleşmez. Fazla su, vitamin ve minerallerin emilimi sağlanır. Kalın bağırsakta B ve K vitamini sentezleyen bakteriler bulunur. Villus bulunmaz.
- Anüs: Besin atıklarının dışarı atıldığı yerdir. Burada sindirim gerçekleşmez.
Sindirime Yardımcı Organlar
- Karaciğer: Safra adı verilen salgıyı üretir. Salgılanan safra sıvısı, safra kesesinde (Öd) depolanır. Safra, yağların mekanik sindirimini gerçekleştirerek büyük yağları küçük yağ damlacıklarına dönüştürür. Karaciğer ayrıca kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinleri üretir, kanda bulunan fazla glikozu glikojen şeklinde depolar, hücrelerde oluşan zehirli amonyağı daha az zehirli üre ve ürik aside çevirir, A vitamini üretir ve A, D, E, K vitaminlerini depolar.
- Pankreas: Pankreas özsuyunu salgılar. Pankreas özsuyu, yağ, protein ve karbonhidratların kimyasal sindirimini sağlayan enzimler içerir.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
Besinlerin Sindiriminin Başlangıç ve Bitiş Noktaları
- Karbonhidratların Sindirimi: Ağızda başlar, ince bağırsakta biter.
- Proteinlerin Sindirimi: Midede başlar, ince bağırsakta biter.
- Yağların Sindirimi: İnce bağırsakta başlar, ince bağırsakta biter.
Not: Vitamin, mineral ve su gibi küçük yapılı besinler sindirilmeden doğrudan kana geçer.