Periyodik sistem, elementlerin benzer ve farklı özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlayan bir tablodur. Doğada bulunan elementlerin daha kolay incelenebilmesi ve arandığında hızlı bir şekilde bulunabilmesi için, belirli özelliklerine göre gruplandırılması gerekmiştir. Elementlerin bu şekilde sınıflandırılması sonucunda periyodik sistem ortaya çıkmıştır.
Periyodik sistemin oluşturulmasıyla birlikte, henüz keşfedilmemiş elementlerin hangi özellikleri gösterebileceği tahmin edilebilmiştir. Bu da bilim insanlarının yeni elementleri bulma sürecini kolaylaştırmıştır.
Periyodik Sistemin Tarihçesi
- Johann Döbereiner (Yohan Döbereynar)
Elementlerin sınıflandırılmasıyla ilgili ilk çalışmaları yapan bilim insanıdır. Benzer özellik gösteren elementleri üçlü gruplar hâlinde sınıflandırmıştır. Örneğin, lityum, sodyum ve potasyum benzer özelliklere sahiptir.
- Alexandre Beguyer de Chancourtois (Aleksandır Beguye dö Şankurtua)
Elementleri benzer fiziksel özelliklerine göre sarmal bir çizelge üzerinde dikey olarak sıralamıştır. Ayrıca, sadece elementlere değil, bazı iyonlara da sistemde yer vermiştir.
- John Newlands (Con Nivlends)
O zamana kadar bilinen 62 elementi atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. İlk 8 elementten sonra gelen elementlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin tekrar ettiğini gözlemlemiştir. Bu gözlem, Oktav Kanunu olarak adlandırılmıştır.
- Lothar Meyer (Lotar Meyer)
Mendeleyev ile aynı dönemde, elementleri benzer şekilde sınıflandırmıştır. Elementleri sıralarken fiziksel özelliklerini esas almıştır.
- Dimitri İvanoviç Mendeleyev
Elementleri atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. Ancak bazı elementlerin bu sıralamada yeri tam olarak oturmamıştır. Periyodik sistemde bilinmeyen elementlere yer ayırarak, bu elementlerin özelliklerini tahmin etmiştir. Bu nedenle “Periyodik Sistemin Babası” olarak anılır.
- Henry Moseley (Henri Mozeli)
Günümüzde kullanılan modern periyodik tablonun temelini atmıştır. Elementleri atom numaralarına (proton sayısına) göre sıralamıştır. Bu sıralama, periyodik sistemdeki karışıklıkları ortadan kaldırmıştır.
- Glenn Seaborg (Gılen Siborg)
Periyodik tabloya en altta yer alan iki yeni satırı eklemiştir: Lantanitler ve Aktinitler. Bu katkısıyla periyodik tablonun bugünkü hâline ulaşmasını sağlamıştır.
Periyodik Sistem
Elementlerin artan atom numaralarına göre sıralandığı tabloya Periyodik Sistem denir.
- Elementlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri, aynı grupta benzerlik gösterir.
- Periyodik tabloda; elementlerin adı, sembolü, atom numarası gibi bilgiler yer alır.
- Atom numaralarına göre sıralandıklarında bazı özellikler belirli aralıklarla tekrar eder.
- Benzer özellikteki elementler, tabloda genellikle alt alta sıralanır.
Not: Bu bilgiler 8. sınıf düzeyine uygundur.
Periyot Nedir?
- Yatay sıralara periyot denir.
- Periyodik sistemde 7 periyot vardır.
Grup Nedir?
- Dikey sütunlara grup denir.
- Periyodik sistemde 18 grup bulunur.
Grupların Özellikleri
Aynı grupta bulunan elementlerin özellikleri genellikle benzerdir (sertlik, parlaklık, iletkenlik, reaksiyona girme isteği vb.)
Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru:
- Atom numarası (proton sayısı) artar.
- Kütle numarası artar.
- Metalik özellik artar, ametalik özellik azalır.
- Son katmandaki elektron sayısı değişmez.
- Atom hacmi (çapı) artar.
- Katman (periyot) sayısı artar.
- Elektron verme isteği artar.
Bazı özel grup isimleri:
- 1A grubu: Alkali Metaller
- 2A grubu: Toprak Alkali Metaller
- 7A grubu: Halojenler
- 8A grubu: Soy (Asal) Gazlar
Periyotların Özellikleri
Aynı periyotta soldan sağa doğru:
- Atom numarası artar.
- Kütle numarası artar.
- Katman sayısı değişmez.
- Atom hacmi (çapı) azalır.
- Değerlik elektron sayısı artar.
- Metalik özellik azalır, ametalik özellik artar.
- Elektron alma isteği artar.
Elementlerin Yerinin Belirlenmesi
Bir elementin periyodik tablodaki yeri, nötr haldeki elektron dağılımına göre bulunur.
Elektron dağılımında:
- Katman sayısı = Periyot numarası
- Son katmandaki elektron sayısı = Grup numarası verir.
Elektron Dağılımı Kuralı:
1.katman: En fazla 2 elektron
2.katman: En fazla 8 elektron
3.katman: En fazla 8 elektron (8. sınıf düzeyinde)
Örnek: Alüminyum (Al) – Atom numarası: 13
Elektron dağılımı: 2) 8) 3
3 katman ⇒ 3. periyot
Son katmanda 3 elektron ⇒ 3A grubu
Elementlerin Sınıflandırılması
Elementler, Metal, Ametal ve Yarı Metal olarak üçe ayrılır.
Metallerin Genel Özellikleri
- Tel ve levha haline getirilebilir (şekil verilebilir).
- Isı ve elektriği iyi iletir.
- Parlak görünümlüdür.
- Oda koşullarında genellikle katıdır (cıva hariç).
- Atomik yapıdadır.
- Elektron vererek + yüklü iyon (katyon) oluşturur.
- Değerlik elektron sayısı genellikle 1, 2 ya da 3’tür.
- Vurulduklarında çınlama sesi çıkarırlar.
- Periyodik tablonun sol tarafında yer alırlar.
İlk 18 element içinde metallere örnek:
Lityum (Li), Berilyum (Be), Sodyum (Na), Magnezyum (Mg), Alüminyum (Al)
Yarı Metallerin Genel Özellikleri
- Fiziksel olarak metallere, kimyasal olarak ametallere benzerler.
- Parlak ya da mat olabilirler.
- Tel ve levha haline gelebilirler.
- Isı ve elektriği ametallerden daha iyi, metallerden daha kötü iletirler.
- Periyodik sistemde metallerle ametallerin arasında, kırık çizgi şeklinde yer alırlar.
- Elektronik cihazlarda kullanılırlar (devre, mercek, projektör vb.)
İlk 18 element içinde yarı metallere örnek:
Bor (B), Silisyum (Si)
Ametallerin Genel Özellikleri
- Tel ve levha haline getirilemez.
- Isı ve elektriği iyi iletmez.
- Mat görünürler.
- Oda koşullarında katı, sıvı veya gaz halde bulunabilirler.
- Molekül yapıdadırlar.
- Elektron alarak – yüklü iyon (anyon) oluştururlar.
- Değerlik elektron sayısı genellikle 5, 6 veya 7’dir.
- Periyodik tablonun sağ tarafında bulunurlar.
İlk 18 element içinde ametallere örnek:
Hidrojen (H), Karbon (C), Azot (N), Oksijen (O), Flor (F), Fosfor (P), Kükürt (S), Klor (Cl)
Soygazlar (Asal Gazlar)
Soy gazlar, özel bir ametal grubudur.
Genel Özellikleri:
- Oda sıcaklığında hepsi gaz halindedir.
- Kararlıdırlar, kimyasal reaksiyona girmezler.
- Bileşik oluşturmazlar.
- Tek atomludurlar.
- Erime ve kaynama noktaları düşüktür.
- Son katmanlarında 8 elektron bulunur (Helyum hariç: 2 elektron).
- Isı ve elektriği iletmezler.
- Saydamdırlar (ışığı geçirir).
- 8A grubunda yer alırlar.
İlk 18 element içinde soygazlara örnek:
Helyum (He), Neon (Ne), Argon (Ar)
Dikkat Edilmesi Gereken Bazı Özel Elementler:
- Hidrojen (H): Ametal olmasına rağmen 1A grubunda yer alır.
- Helyum (He): Son katmanında 2 elektron olmasına rağmen 8A grubundadır.
- Bor (B): Son katmanında 3 elektron bulunmasına rağmen metal değil, yarı metal olarak sınıflandırılır.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.