Canlılar hücrelerden oluşmuştur ve hücreler bölünerek çoğalır. Hücrelerin bölünebilmesi için belirli bir büyüklüğe ulaşması gerekmektedir. Hücre bölünmesi, mitoz bölünme ve mayoz bölünme olmak üzere iki çeşittir.
Mitoz Bölünme
- Bir hücreden, birbirinin aynısı iki yeni hücre oluşur.
- Oluşan hücreler ana canlıya benzer.
- Çok hücrelilerde büyüme, yaraların onarılması (yenilenme = rejenerasyon) gibi olayları sağlar.
- Tek hücreli canlılarda ise üremeyi sağlar.
Mitoz Bölünmenin Özellikleri
- Vücut hücrelerinde görülür.
- Tek hücreli canlılar mitoz ile bölünerek çoğalır.
- Döllenme ile meydana gelen zigot, yaşam boyunca mitoz bölünme geçirerek çoğalır.
- Mitoz bölünmede çekirdek ve sitoplazma bir kez bölünür.
- 2n (diploid) hücreden, 2n kromozomlu hücreler oluşur. (Kromozom sayısı değişmez.)
- Bir hücreden iki hücre oluşur.
- Oluşan hücrelerin kalıtsal yapısı değişmez.
- Mitoz bölünme ile kalıtsal çeşitlilik sağlanmaz.
- Mitoz bölünme ile kalıtsal devamlılık sağlanır. (Aynı kalıtsal madde aktarılır.)
- Oluşan yavru hücrelerde sitoplazma miktarı farklı olabilir.
- Oluşan yavru hücrelerde organel sayısı farklı olabilir.
- Oluşan yavru hücrelerde organel çeşidi aynıdır.
- Mitoz bölünmede tetrat oluşumu ve krossing over (parça değişimi) görülmez.
- Sinir hücresi, çizgili kas hücresi, olgunlaşmış alyuvar hücresi ve üreme hücreleri (yumurta, sperm, polen) mitoz bölünme geçirmez.
Mitoz Bölünmenin Aşamaları
Mitoz bölünmede önce çekirdek bölünmesi, sonra sitoplazma bölünmesi gerçekleşir.
a- Çekirdek Bölünmesi
- DNA kendini eşler.
- DNA kısalıp kalınlaşarak kromozomu oluşturur. Çekirdek zarı kaybolur.
- Kromozomlar hücrenin ortasında tek sıra halinde dizilir. Kromozomlar en belirgin haldedir.
- Kardeş kromatitler kutuplara çekilir.
- Çekirdek tekrar oluşur. Kromozomlar kaybolur.
Not: Mitozun aşamaları genellikle detaylı olarak sorulmaz, ancak bazı testlerde çıktığı için bilinmesinde fayda vardır:
- İnterfaz
- Profaz
- Metafaz
- Anafaz
- Telofaz
Mitoz bölünmenin aşamaları İPMAT şeklinde veya “İzmirli Profesör Mete Annesine Telefon etti.” şeklinde şifrelenebilir.
b- Sitoplazma Bölünmesi
- Bitki hücrelerinde ara lamel oluşarak gerçekleşir.
- Hayvan hücrelerinde ise boğumlanarak gerçekleşir.
- Bitki hücrelerinde bulunan hücre duvarı, boğumlanarak bölünmeyi engeller.
Not: Mitoz bölünmede oluşan hücre sayısı 2n formülü ile bulunur. Burada n geçirilen mitoz bölünme sayısıdır.
Örnek: 2n = 500 kromozomlu bir hücre ardı ardına 3 mitoz bölünme geçiriyor. Oluşan hücre sayısı ve kromozom sayısı nedir? 2n formülünden 23=2×2×2=8 hücre oluşur. Kromozom sayısı değişmeyeceği için her bir hücrenin yine 500 kromozomu olacaktır.
C- Bitki ve Hayvanlarda Mitoz Bölünme Farklılıkları
Bitki ve hayvan hücrelerinde mitoz bölünme bazı farklılıklar gösterir:
- Sentrozom: Bitki hücrelerinde sentrozom bulunmaz, fakat özel proteinler sayesinde iğ iplikleri oluşur ve kardeş kromatitler birbirinden ayrılır.
- Sitoplazma Bölünmesi: Bitki hücrelerinde kalın hücre duvarları olduğundan dolayı sitoplazma bölünmesi boğumlanarak gerçekleşmez; ara lamel oluşur.
- Hücre Büyümesi: Hücrenin büyümesi tek başına mitoz bölünme değildir. Bu süreçte sadece sitoplazma ve organel sayısı artmaktadır.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.