Kimya Nedir?
Kimya, maddenin yapısını, özelliklerini, bileşimini, etkileşimlerini ve tepkimelerini inceleyen bilim dalıdır. Kısaca, maddenin iç yapısını ve diğer maddelerle olan ilişkisini araştırır ve uygular.
Kimya Endüstrisi Nedir?
Kimya endüstrisi, birçok sektör için gerekli kimyasal ham maddeleri veya ara ürünleri üreten tesislerin tümüne denir. Yeni maddeler fabrikalarda kimyasal reaksiyonlar yoluyla üretilir. Kullanmakta olduğumuz birçok malzeme, kimya endüstrisi sayesinde oluşturulmuştur.
Kimya endüstrisi; otomotiv, deri, çimento, petrol, kağıt, kozmetik, gıda, tekstil, sağlık, boya, ilaç, gübre ve enerji gibi sektörlerde önemli bir rol oynar.
Kimya Endüstrisinin Önemi
- Yeni ürünlerin ortaya çıkmasını sağlar.
- Evimizde kullandığımız deterjanlar, yapıştırıcılar, kağıt ürünleri, plastikler, cam malzemeler, boya maddeleri ve tekstil ürünleri kimya endüstrisi sayesinde üretilir.
- Ülkenin gelişmişlik seviyesinin göstergesidir.
- Diğer sektörlerin gelişmesini destekleyen önemli bir lokomotiftir.
Ülkemizde Kimya Endüstrisi
Son yıllarda kimya endüstrisi, ülkemiz için çok önemli bir sektör haline gelmiştir. Kimya sektörünün ihraç ettiği ürünler ekonomiye büyük katkı sağlar. Bu sektörün gelişmesi için yüksek katma değerli ve ileri teknoloji ürünlere yönelinmelidir. Araştırma-geliştirme (Ar-Ge) çalışmalarına önem verilmelidir.
- Türk plastik sektörü, Avrupa’nın en büyük 2., dünyanın ise en büyük 7. üreticisidir.
- Türkiye, dünyanın en büyük 17. otomotiv üreticisidir.
- Türkiye, Avrupa’nın en büyük 4. boya üreticisidir.
Türkiye’de Kimya Endüstrisinin Gelişimi
Kimya endüstrisi, Cumhuriyet’in ilanından sonra hızla artmıştır. Devlet, sanayi kuruluşları açarak kimyasal maddelere olan ihtiyacı karşılamaya çalışmıştır.
Önemli tarihler:
- Cumhuriyetten önce temizlik maddeleri ve barut üretimi başladı.
- 1911: İlk çimento fabrikası açıldı.
- 1918: İlk kimya enstitüsü mezunlarını verdi.
- 1921: Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu kuruldu.
- 1923: Şeker fabrikası açıldı.
- 1935: Paşabahçe Cam Fabrikası kuruldu.
- 1938: Gemlik Suni İpek Fabrikası açıldı.
- 1945: İzmit Kağıt Sanayi kuruldu.
- 1962: Kütahya Azot Sanayisi kuruldu.
- 1967: Bandırma Borik Asit ve Boraks Fabrikası açıldı.
- 1975: Mersin Soda Fabrikası açıldı.
- 1985: İzmir Aliağa Petrokimya Fabrikası kuruldu.
- 2000’li yıllarda küçük ve orta ölçekli fabrikalar açılmıştır.
Not: 1950 yılına kadar kimya endüstrisinde özel sektör yoktu; devlet fabrikalar kurarak sektörü geliştirdi.
Bölgelere Göre Kimya Endüstrisi
- Marmara Bölgesi: Petrokimya, ilaç, boya, temizlik ürünleri
- Akdeniz Bölgesi: Gübre ve petrol ürünleri
- Ege Bölgesi: Petrol ürünleri
- Karadeniz Bölgesi: Gübre sanayi
Kimya Endüstrisi ile İlgili Kurum ve Dernekler
Türkiye’de kimya endüstrisinin gelişimine katkı sağlayan birçok resmi ve özel kurum bulunmaktadır:
- Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE): Silah, mühimmat, patlayıcı madde ve makine üretimi yapar. Türk Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik güçlerinin ihtiyaçlarını karşılar.
- Türk Standartları Enstitüsü (TSE): Her türlü madde ve mamulün standartlarını belirler, uygunluk ölçümleri ve deneyler yapar.
- Tüpraş: Türkiye’deki petrol rafinerilerini işletir. (İzmir, İzmit, Batman, Kırıkkale rafinerileri)
Not: Mersin’deki Ataş Rafinerisi 2004’te kapandı. - Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü (BOREN): Bor elementinin ekonomiye katkısını artırmak ve kullanım alanlarını yaygınlaştırmak amacıyla faaliyet gösterir.
- Petkim: Türkiye’nin en önemli petrokimya şirketidir. Birçok petrokimyasal ham madde üretir.
- Maden Tetkik Arama (MTA): Maden ve ham madde kaynaklarını araştırır ve ekonomiye kazandırır.
- Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO): Petrol ve doğal gaz araştırma ve üretiminden sorumludur.
- Türk Kimya Sanayicileri Derneği (TKSD): Kimya sanayisini geliştirmek, tanıtmak ve sektörün sorunlarını dile getirmek amacıyla faaliyet gösterir.
- TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM): Kimya alanında Ar-Ge çalışmaları yapar.
Kimya Endüstrisi Sayesinde Üretilen Ürünler
- Temizlik ürünleri
- Gübre
- İlaç
- Kozmetik ürünleri
- Çimento
- Boya
- Plastik
- Cam
- Seramik
- Elyaf
Kimya Endüstrisi Ürünleri ve Ham Maddeler
Kimya sektörü çoğunlukla petrol ürünleri ve metalleri ham madde olarak kullanır. Günümüzde 70.000’den fazla ürün kimya sektörü tarafından üretilmektedir.
Türkiye’nin İthalat ve İhracat Durumu
- Kimya sektörü büyük ölçüde ithalata bağımlıdır.
- Kullanılan ham maddelerin %70’i ithal edilirken, %30’u yerli üretimle karşılanmaktadır.
- Dış ticarette en büyük engel, uluslararası rekabetin yüksek olmasıdır.
- Petrol, kauçuk gibi ham maddeler dışarıdan alınmaktadır.
İthal Ürünler
- Madeni yağ
- Plastik ürünleri
- İnorganik ve organik kimyasallar
- Eczacılık ürünleri
- Kauçuk ürünleri
- Kozmetik ürünleri
- Boya ve boya ürünleri
İhraç Ürünler
- Temizlik ürünleri
- Kimyasal gübreler
- Boya ürünleri
- Eczacılık ürünleri
Kimya Endüstrisinde Meslek Dalları
- Kimya Mühendisi:
Kimya, fizik, biyoloji, matematik ve ekonomi bilimlerini kullanarak ham maddeleri daha kullanışlı ürünlere dönüştürür. Endüstriyel, teknolojik ve çevresel problemlere çözüm üretir. Petro-kimya, kozmetik, ilaç, temizlik, savunma sanayi gibi birçok alanda çalışabilir. - Kimyager:
Laboratuvarda kimyasal maddelerin analiz ve üretimi ile ilgilenir. Maddenin yapısını ve niteliğini inceler. Fen Edebiyat Fakültelerinin Kimya bölümü mezunlarıdır. Tekstil, ilaç, gıda, kağıt, deterjan ve gübre sektörlerinde çalışabilir. - Kimya Teknisyeni:
Numune alımı, kontrolü ve analizlerini yapar, raporlar hazırlar. Endüstri meslek liselerinin kimya teknoloji bölümlerinden mezun olur. Kimyagerler ile işçiler arasında ara eleman olarak görev yapar. Boya, cam, lastik, çimento, kağıt ve şeker fabrikalarında çalışabilir. - Petrol Mühendisi:
Doğal gaz ve petrolün aranması, üretimi, taşınması, depolanması ve işletilmesi ile ilgilenir. Petrol ve doğal gaz sektöründe görev alır. - Biyokimyager:
Fizik, kimya ve biyoloji tekniklerini kullanarak canlıların yapısal ve kimyasal yapısını inceler. Genetik ilaçların etkisini araştırır. Gıda ve ilaç sektörlerinde kalite kontrol yapar. - Maden Mühendisi:
Madenlerin bulunması, çıkarılması ve zenginleştirilmesi ile ilgilenir. Petrol, doğal gaz ve diğer elementlerin rezervlerinin keşfi ve işlenmesinde görev alır. - Gıda Mühendisi:
Gıdaların güvenli üretimi, işlenmesi ve dağıtımını sağlar. - Ziraat Mühendisi:
Bitkisel ve hayvansal üretim, tarımsal teknoloji, toprak bilimi ve biyogaz enerji üretimi alanlarında çalışır. - Tıp Doktoru:
Tıbbi ilaçların üretiminde biyokimya alanında görev alır.
Bunların dışında boya teknisyeni, rafineri teknisyeni ve lastik teknisyeni gibi meslekler de bulunmaktadır.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.