İklim, yeryüzünün belirli bir bölgesinde uzun yıllar boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır. Dünya’nın farklı bölgelerinde farklı iklim türleri görülür. Örneğin:

Kutup İklimi
Ekvatoral İklim
Karasal İklim
Çöl İklimi

Türkiye’de ise Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklim tipleri görülmektedir.

İklim zamanla değişebilir. İklim bilimiyle ilgilenen bilim dalına klimatoloji, bu alanda çalışan uzmanlara ise klimatolog denir.

İklimi Etkileyen Faktörler

Ekvatora olan uzaklık
Bitki örtüsü
Yeryüzü şekilleri
Denize olan uzaklık
Deniz seviyesinden yükseklik

Hava Olayları Nelerdir?

Dünya, atmosfer adı verilen hava küresiyle çevrilidir. Atmosferin bileşimi şöyledir:

%78 Azot
%21 Oksijen
%1 Karbondioksit, su buharı ve diğer gazlar

Sıcaklık farkı ve havadaki nem, hava olaylarının oluşmasına neden olur. Bu olayları ve etkilerini inceleyen bilim dalına meteoroloji, bu alanda çalışan uzmanlara ise meteorolog denir.

Hava Olaylarını Ölçen Araçlar

Higrometre: Nem ölçer
Barometre: Basınç ölçer
Termometre: Sıcaklık ölçer

Not: Hava olaylarının temel nedeni havadaki nem ve sıcaklık farkıdır.

Nem, yağış oluşumunu sağlar.
Sıcaklık farkı, rüzgarı oluşturur.

Rüzgar Nedir?

Yatay yönde meydana gelen hava hareketine rüzgar denir.

Sıcak havanın olduğu yerde hava yoğunluğu azdır → Alçak basınç alanı oluşur.
Soğuk hava daha yoğundur → Yüksek basınç alanı oluşur.
Rüzgar, yüksek basınçtan alçak basınca doğru eser.

Not: Bulut oluşumu ve yağış genellikle alçak basınç alanlarında gerçekleşir.

Dönerek Oluşan Rüzgarlar

Sıcak ve soğuk havanın yer değiştirmesiyle dönen rüzgarlar oluşur.

Hortum: Dönerek ilerleyen rüzgar
Şeytan Kulesi: Hortumun küçüğü
Kasırga: Hortumun büyüğü (118 km/h’den hızlı)

Yağış Türleri

Havadaki su buharına nem denir. Yağış oluşumunda nem temel etkendir.

Gökyüzünde oluşan yağışlar: Yağmur, kar, dolu
Yeryüzüne yakın yerde oluşan yağışlar: Çiy, kırağı, sis

Yağmur

Nem yoğunlaşır, su damlacıkları birleşerek bulutları oluşturur. Soğuk havayla birlikte bu damlacıklar büyüyüp ağırlaşarak yeryüzüne yağmur olarak düşer.

Kar

Bulutlardaki su damlacıkları, soğuk havanın etkisiyle buz kristallerine dönüşerek kar oluşturur.

Dolu

Yağmur damlaları, fırtınalı havada donar ve buz parçalarına dönüşür.

Kırağı

Çok soğuk havalarda, nem doğrudan gaz halinden katı hale geçerek kırağı oluşturur.

Çiy

Havanın soğumasıyla, nem yoğunlaşarak yüzeylerde su damlacıkları oluşturur.

Sis

Yere yakın alanlarda nemin yoğunlaşmasıyla oluşan ince su damlacıkları sis meydana getirir.

Hava Olaylarının Yeryüzüne Etkileri

Hava olayları, yeryüzü şekillerinin oluşumunu etkileyebilir. Örnekler:

Peri Bacaları
Mantar Kayalar
Kumullar
Buzul Vadileri

İklim ile Hava Olayları Arasındaki Farklar

Özellik	İklim	Hava Olayı
Gözlem Süresi	Uzun yıllar	Günlük, anlık
Etki Alanı	Geniş bölgeler	Dar alanlar
Değişkenlik	Az	Çok
Belirleyicilik	Kesin	Tahminidir
Bilim Dalı	Klimatoloji	Meteoroloji
Uzman Kişi	Klimatolog	Meteorolog
Ölçüm	En az 30-35 yıl veriler	Günün belirli saatleri (07.00, 14.00, 21.00)

Not:

“Güneşli, rüzgarlı, bulutlu, karlı” → Hava olayı
“Sıcak, kurak, soğuk, yağışlı” → İklim

İklim Değişikliği

İnsan faaliyetleri, iklimin değişmesine neden olmaktadır. Atmosfere salınan sera gazları, sıcaklığı artırarak iklim değişikliğine yol açar.

Fosil yakıtlar (kömür, petrol, doğalgaz) → CO₂ salınımı
CO₂ → Sera etkisi → Küresel ısınma → Buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi
Sonuç: Sel, kasırga, kuraklık gibi doğal afetlerde artış

İklim Değişikliğini Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

Yenilenebilir enerji kullanılmalıdır (güneş, rüzgar, hidroelektrik).
Enerji tasarrufu yapılmalı; A sınıfı cihazlar tercih edilmelidir.
Geri dönüşüm desteklenmeli, atıklar ayrıştırılmalıdır.
Isı yalıtımı yapılmalıdır.
Ormanlar korunmalı, ağaçlandırma çalışmaları artırılmalıdır.
Toplum bilinçlendirilmeli, çevre eğitimi yaygınlaştırılmalıdır.

Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.