Hal Değişimi:
Buzun erimesi, suyun buharlaşması, yağın donması
Çözünme:
Şekerin veya tuzun suda çözünmesi
Ufalanma:
Peynirin rendelenmesi, buğdayın öğütülmesi
Yırtılma:
Kağıdın veya kumaşın yırtılması
Kırılma:
Camın veya buzun kırılması
Karışımlar:
Kum ve çakılın karışması, kokunun odaya yayılması
Genleşme-Büzülme:
Suyun genleşmesi, demirin büzülmesi
Fiziksel Sindirim:
Besinlerin ağızda çiğnenmesi, safra ile yağların küçük damlacıklara dönüşmesi

Not: Karışımlar, maddelerin kimliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşur. Fiziksel yöntemlerle ayrılabilirler.

Örnek: Tuzlu su buharlaştırıldığında tekrar tuz elde edilebilir.

Kimyasal Değişim

Maddenin iç yapısında meydana gelen değişimlere kimyasal değişim denir. Bu değişimlerde:

Maddenin yapısı (kimliği) değişir.
Yeni özellikte maddeler oluşur.
Renk değişimi, gaz çıkışı, ısı/ışık yayılması gibi belirtiler görülebilir.

Not: Kimyasal değişim sırasında fiziksel değişim de gözlenebilir. Örneğin, kağıt yandığında hem fiziksel hem de kimyasal değişim olur.

Kimyasal Değişim Örnekleri

Yanma:
Kağıdın, kömürün veya ekmeğin yanması
Çürüme:
Domatesin, yaprakların veya tahtanın çürümesi
Paslanma:
Çivinin, bakırın paslanması, gümüşün kararması
Pişirme:
Etin veya yemeğin pişmesi
Kızartma:
Patatesin veya balığın kızartılması
Mayalanma:
Hamurun veya sütün mayalanması
Kokuşma:
Etin veya yemeğin kokuşması
Küflenme:
Peynirin veya ekmeğin küflenmesi
Kimyasal Sindirim:
Enzimlerle gerçekleşen sindirim (ağız, mide, pankreas)
Solunum:
Canlıların soluk alıp vermesi
Fotosentez:
Bitkilerin fotosentez yapması
Kimyasal Tepkimeler:
- Nötralleşme: Asit-baz tepkimesi
- Ayrışma: Bir bileşiğin ısı ile parçalanması

Kimyasal ve Fiziksel Değişimlere Örnekler

Olay	Değişim Türü
Kanın pıhtılaşması	Kimyasal
Mumun erimesi	Fiziksel
Mumun yanması	Kimyasal
Naftalinin süblimleşmesi	Fiziksel
Soyulan elmanın kararması	Kimyasal
Elmanın soyulması	Fiziksel
Suyun yoğuşması	Fiziksel
Bitkinin büyümesi	Kimyasal
Camın erimesi	Fiziksel
Dişin çürümesi	Kimyasal
Kumla suyun karışması	Fiziksel
Tohumun çimlenmesi	Kimyasal
Şekerin tükürükle parçalanması	Kimyasal
Suyun kaynaması	Fiziksel
Odunun talaş olması	Fiziksel
Sütün mayalanması	Kimyasal
Yoğurttan ayran yapılması	Fiziksel
Kibritin yanması	Kimyasal
Çamaşır suyunun kumaşı beyazlatması	Kimyasal
Asit yağmurlarının oluşması	Kimyasal
Gökkuşağının oluşması	Fiziksel
Bakır telin elektriği iletmesi	Fiziksel
Odunun kömüre dönüşmesi	Kimyasal
Yaprağın sararması	Kimyasal
Domatesin olgunlaşması	Kimyasal
Sütten yağın ayrılması	Fiziksel
Safra sıvısının yağla karışması	Fiziksel
Üzüm suyundan sirke yapılması	Kimyasal
Limon suyu ile sirkenin karışması	Kimyasal
Oksijenin suda çözünmesi	Fiziksel
Kumdan cam yapılması	Kimyasal
Erimiş cama şekil verilmesi	Fiziksel
Sandoz tableti suya atılması	Kimyasal
Katı iyotun ısıtılıp mor duman çıkarması	Fiziksel

Kimyasal Tepkimeler

Kimyasal değişimler kimyasal tepkimelerle meydana gelir. Bu tepkimelerde:

Maddenin kimliği değişir, yeni maddeler oluşur.
Kimyasal bağlar kopar, yeni bağlar oluşur.
Atomların türü ve sayısı korunur.
Maddenin kütlesi korunur.

Kimyasal Tepkime Özellikleri

Madde yeni özellik kazanır.
Kimyasal özellikler değişir.
Molekül sayısı ve hacim değişebilir.
Tepkimeye girenlerin ve çıkanların toplam kütlesi eşittir.

Kimyasal Tepkimenin Yazımı

Giren maddeler (reaktifler) sol tarafa yazılır.
Ürünler sağ tarafa yazılır.
“+” işareti birden fazla maddeyi ayırır.
“→” işareti girenler ile ürünleri ayırır.

Örnek:
Karbon + Oksijen → Karbondioksit
C + O₂ → CO₂

Kütlenin Korunumu Kanunu

Hiçbir kimyasal tepkimede madde yoktan var edilemez ya da varken yok edilemez.
Tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi, ürünlerin toplam kütlesine eşittir.

Örnek:
16 gram oksijen ile bilinmeyen miktarda karbon tepkimeye girip 22 gram karbondioksit oluşuyorsa:
Karbonun kütlesi = 22 – 16 = 6 gram

Kimyasal Tepkimede Korunanlar

Atom türü ve sayısı
Kütle
Proton, nötron, elektron sayısı

Korunmayabilenler

Molekül sayısı
Hacim
Kimyasal özellikler

Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.