DUYU ORGANLARI NEDİR? Çevremizdeki uyarıları algılamamızı sağlayan organlara duyu organları denir. Beş temel duyu organımız vardır:
- Göz (Görme)
- Kulak (İşitme ve Denge)
- Burun (Koku Alma)
- Dil (Tat Alma)
- Deri (Dokunma, Sıcaklık, Basınç, Ağrı)
Bu organlar, reseptörler (almaçlar) sayesinde uyarıları algılar ve sinirler aracılığıyla beyne iletir.
RESEPTÖRLER (ALMAÇLAR)
Uyarıları algılayan özel hücrelerdir. Çeşitleri:
| Reseptör Türü | Algıladığı Uyarı | Bulunduğu Organ |
| Fotoreseptör | Işık | Göz |
| Kemoreseptör | Kimyasal Maddeler | Burun, Dil |
| Mekanoreseptör | Basınç, Dokunma, Ses | Deri, Kulak |
| Termoreseptör | Sıcak-Soğuk | Deri |
| Ağrı Reseptörü | Ağrı | Tüm Vücut (Beyin Hariç) |
- GÖRME DUYUSU: GÖZ
Göz, ışığı algılayarak görüntü oluşturur.
Gözün Tabakaları:
- Sert Tabaka (Sklera): Gözü korur. Önde saydam kornea bulunur.
- Damar Tabaka (Koroid): Gözü besler. Önde iris (göz rengi) ve göz bebeği bulunur.
- Ağ Tabaka (Retina): Görüntü burada oluşur.
- Sarı Leke: Net görüntü oluşur.
- Kör Nokta: Görüntü oluşmaz (sinir çıkışı).
Göz Kusurları:
- Miyop: Uzak net görülmez.
- Hipermetrop: Yakın net görülmez.
- Astigmat: Görüntü bulanık ve bozuk.
- Renk Körlüğü (Daltonizm): Kırmızı-yeşil ayırt edilemez (kalıtsal).
- Katarakt: Göz merceği bulanıklaşır.
- İŞİTME VE DENGE DUYUSU: KULAK
Kulak, işitme ve denge organımızdır.
Kulağın Bölümleri:
- Dış Kulak:
- Kulak kepçesi ve kulak yolu.
- Ses dalgalarını kulak zarına iletir.
- Orta Kulak:
- Çekiç, örs, üzengi kemikleri bulunur.
- Östaki borusu basınç dengeleme yapar.
- İç Kulak:
- Salyangoz (Koklea): İşitmeyi sağlar.
- Yarım Daire Kanalları: Dengeyi sağlar.
- KOKU ALMA DUYUSU: BURUN
- Koku, kemoreseptörler ile algılanır.
- Sarı Bölge: Koku reseptörlerinin yoğun olduğu alan.
- Adaptasyon: Aynı koku uzun süre alınırsa hissedilmez.
- TAT ALMA DUYUSU: DİL
- Tat tomurcukları ile tat alınır.
- 5 Temel Tat:
- Tatlı
- Tuzlu
- Ekşi
- Acı (Bitter)
- Umami (Et tadı)
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
- DOKUNMA DUYUSU: DERİ
- Üst Deri (Epidermis):
- Korun Tabakası: Ölü hücreler.
- Malpighi Tabakası: Melanin (renk pigmenti) üretir.
- Alt Deri (Dermis):
- Reseptörler: Dokunma, basınç, sıcak, soğuk, ağrı.
- Ter Bezleri: Boşaltım ve vücut ısısını düzenler.
- Yağ Bezleri: Deriyi yumuşak tutar.
ÖNEMLİ NOTLAR
– Gözde görüntü ters oluşur, beyin düzeltir.
– Kulak hem işitme hem denge organıdır.
– Dil ve burun birlikte çalışır (tat-koku ilişkisi).
– Deri en büyük duyu organıdır.
TYT-AYT’de çıkan sorular:
- Göz kusurları ve düzeltme yöntemleri
- Reseptör çeşitleri ve görevleri
- Duyu organlarının yapısı ve işleyişi
Çalışma Önerisi: Şemalar çizerek organların yapısını pekiştirin!
Başarılar dilerim!