Besin Zinciri
Bütün canlıların yaşamsal faaliyetleri için enerjiye ihtiyacı vardır. Canlılar, enerji ihtiyacını besinlerden karşılar. Tüm enerjinin kaynağı güneştir. Güneş ışınları ile gelen enerji, fotosentez olayı sayesinde besinlere aktarılır. Canlılar bu enerjinin bir kısmını kullanır, bir kısmını ise depo eder. Besin zinciri sayesinde, bir canlıdan diğerine vücudunda depo ettiği bu enerji aktarılır.
Besin zinciri, canlılar arasındaki beslenme ilişkilerini gösteren bir zincirdir.
Örnek: Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal
Besin Zincirinin Önemi
Besin zincirinde bulunan canlıların sayısının azalması, diğer canlıları da etkiler.
Örnek: Buğday → Fare → Yılan → Kartal
- Yılan, farelerle beslenir. Yılan sayısında azalma fare sayısının artmasına neden olur.
- Fare sayısındaki artış, buğday sayısını azaltır.
- Yılan sayısındaki azalma ise kartal sayısını azaltır.
Canlıların Beslenme Şekillerine Göre Sınıflandırılması
Canlılar; üretici, tüketici ve ayrıştırıcı olarak üç gruba ayrılır.
-
Üretici Canlılar (Ototroflar)
- Kendi besinini kendi üreten canlılardır.
- İnorganik maddeler ve güneş enerjisi kullanarak organik madde üretirler.
- Güneş enerjisindeki enerjiyi kimyasal enerjiye dönüştürürler.
- Fotosentez olayının gerçekleştiği klorofil pigmentine sahiptirler.
- Besin zincirinin ilk basamağında her zaman üreticiler bulunur.
Örnek Üreticiler:
- Bitkiler
- Mavi-yeşil algler (su yosunu)
- Siyano bakteriler
- Öglena
-
Tüketici Canlılar (Heterotroflar)
- Besinlerini dışarıdan hazır olarak alan canlılardır.
- İnsanlar ve hayvanlar tüketicidir.
- Tüketiciler; otçul, etçil ve hem otçul hem etçil (hepçil) olmak üzere üç çeşittir.
Otçul Canlılar:
Koyun, inek, keçi, zürafa, tavşan, geyik, eşek gibi.
Etçil Canlılar:
Kurt, akbaba, kartal, aslan gibi.
Hepçil Canlılar:
Ayı, insan, fare, tavuk, kedi, kurbağa, serçe, kaplumbağa gibi.
-
Ayrıştırıcılar (Saprofit, Çürükçül)
- Bazı bakteri ve mantarlardır (örneğin; küf mantarı, şapkalı mantar, maya mantarı).
- Ölü canlıları ve canlı atıklarını parçalayarak beslenirler.
- Canlıların toprağa karışmasını sağlarlar ve madde döngüsünü tamamlarlar.
- Ayrıştırıcılar da tüketici grubundandır (hazır beslenirler).
- Besin zincirinin her basamağında bulunurlar.
Ekoloji (Enerji) Piramidi
Besin zincirinin en alt basamağından başlayarak dikey dizilmesiyle ekoloji (enerji) piramidi oluşur.
Ekoloji Piramidinin Özellikleri (Aşağıdan Yukarıya Doğru)
- Aktarılan enerji azalır (yaklaşık %10’u bir sonraki basamağa aktarılır).
- Biyokütle azalır (canlıların toplam kütlesi düşer).
- Canlıların vücudunda biriken zehir miktarı artar.
- Canlı sayısı azalır.
- Canlı büyüklüğü artar (canlı kütlesi büyür).
Üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe, aktarılan enerji miktarı azalır. Her basamakta enerji ancak %10 oranında aktarılır. Geri kalan enerji, canlıların yaşamsal faaliyetlerinde kullanılır ve sadece çok az bir kısmı canlı yapısında depo edilir.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.