Bileşke Kuvvet
Kuvvet Nedir?
Kuvvet, cisimleri hareket ettirebilen, hareket halindeki bir cismi durdurabilen, hareket yönünü veya cisimlerin şeklini değiştirebilen bir etkidir. Kuvveti doğrudan göremeyiz, ancak etkilerini hissedebiliriz. Bir kuvveti göstermek için ok (→) işareti kullanılır ve okun uzunluğu kuvvetin büyüklüğünü temsil eder.
Kuvvetin Temel Özellikleri:
Bir kuvveti tanımlayan dört temel özellik vardır:
- Uygulama Noktası: Kuvvetin cisme etki ettiği yerdir.
- Doğrultusu: Kuvvetin etki ettiği çizgi boyunca her iki yöne de uzanan hattır (örneğin, doğu-batı doğrultusu).
- Yönü: Kuvvetin hangi tarafa doğru uygulandığını belirtir (örneğin, doğu yönü).
- Şiddeti (Büyüklüğü): Kuvvetin dinamometre ile ölçülen değeridir.
Kuvvet Uygulamasına Örnekler:
- Topa vurmak
- Kitabı açmak
- Camı kırmak
- Musluğu çevirmek
- Meyveyi soymak
Newton Nedir?
Kuvvetin birimi Newton‘dur ve kısaca N harfi ile gösterilir. Kuvvet genellikle F sembolüyle, birden fazla kuvvet varsa ise F₁, F₂ gibi sembollerle ifade edilir. (F sembolü, İngilizce’deki “Force” kelimesinin baş harfinden gelir.)
| Kavram | Sembol | Birim |
| Kuvvet | F, F₁, F₂… | N (Newton) |
Dinamometre Nedir?
Kuvveti ölçmek için kullanılan araca dinamometre denir. Dinamometreler, cisimlerin esneme özelliğinden faydalanılarak yapılmıştır. İçinde esnek bir yay bulunur ve yaydaki uzama miktarı, asılan cismin ağırlığı veya uygulanan kuvvetle doğru orantılıdır.
Örnek: Eğer 10 N’luk bir kuvvet 1 cm uzama sağlıyorsa, 20 N’luk bir kuvvet 2 cm uzama sağlar.
Ölçülecek kuvvetin büyüklüğüne uygun bir dinamometre seçmek önemlidir. Örneğin, 0-10 N aralığında ölçüm yapan bir dinamometre ile en fazla 10 N’luk kuvvet ölçülebilir. Büyük kuvvetleri ölçmek için kalın (sert) yaylı, hassas ölçümler için ise ince (yumuşak) yaylı dinamometreler tercih edilmelidir.
Kuvvetin Yönü ve Doğrultusu
Bir kuvvet tanımlanırken yönü, doğrultusu, büyüklüğü ve uygulama noktası belirtilmelidir. Yön ve doğrultu aynı kavramlar değildir. Yön tek bir tarafı (örneğin Kuzey), doğrultu ise o hattın her iki tarafını (örneğin Kuzey-Güney) ifade eder.
Bileşke Kuvvet Nedir?
İki veya daha fazla kuvvetin bir cisme yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete Net kuvvet veya Bileşke Kuvvet denir. Bileşke kuvvet R sembolü ile gösterilir.
Bileşke Kuvvet Nasıl Bulunur?
1.Aynı Yöndeki Kuvvetlerin Bileşkesi: Bir cisme etki eden ve aynı doğrultuda, aynı yöndeki kuvvetlerin bileşkesini bulmak için kuvvetler toplanır. Cisim, bileşke kuvvetin yönünde hareket eder. Biles¸ke Kuvvet (R)=F1+F2
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
Örnek: Bir cisme aynı yön ve doğrultuda 5 N ve 3 N’luk kuvvetler etki ediyorsa:
|
Özellik |
1. Kuvvet (F₁) | 2. Kuvvet (F₂) | Net Kuvvet (R) |
| Doğrultu | Doğu-Batı | Doğu-Batı | Doğu-Batı |
| Yön | Batı | Batı | Batı |
| Büyüklük | 5 N | 3 N | 8 N |
R=5 N+3 N=8 N (Net kuvvet 8 N’dur ve yönü Batıdır.)
2.Zıt Yöndeki Kuvvetlerin Bileşkesi: Bir cisme etki eden ve aynı doğrultuda, zıt yöndeki kuvvetlerin bileşkesini bulmak için kuvvetler çıkarılır. Bileşke kuvvetin yönü, büyüklüğü daha fazla olan kuvvetin yönündedir. Cisim, büyük kuvvetin yönüne doğru hareket eder. Bileşke Kuvvet (R)=Büyük Kuvvet−Küçük Kuvvet
Örnek: Bir cisme aynı doğrultuda ve zıt yönde 5 N ve 3 N’luk kuvvetler etki ediyorsa: R=5 N−3 N=2 N (Net kuvvet 2 N’dur ve yönü, 5 N’luk kuvvetin yönündedir.)
Dengeleyici Kuvvet
Dengeleyici kuvvet, net kuvvetle aynı büyüklükte fakat zıt yönde olan kuvvettir. Bu kuvvet, cismin dengede kalmasını sağlar.
- Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
- Dengelenmiş Kuvvetler: Bileşkeleri sıfır olan kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olan bir cisim ya hareketsiz kalır ya da sabit süratle hareketine devam eder.
- Dengelenmemiş Kuvvetler: Bileşkeleri sıfırdan farklı olan kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler denir. Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde olan bir cismin sürati değişir:
- Cismin hareket yönü ile dengelenmemiş kuvvet aynı yönde ise cismin sürati artar (hızlanır).
- Cismin hareket yönü ile dengelenmemiş kuvvet zıt yönde ise cismin sürati azalır (yavaşlar).