Boşaltım Sistemi
Boşaltım Nedir?
Hücrelerde yaşamsal faaliyetler sonucunda çeşitli atık maddeler oluşur. Ayrıca vücuda fazla alınan ve kullanılmayan maddeler de mevcuttur. Bu artık ve atık maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasına boşaltım denir. Bu olayın gerçekleştiği sisteme ise boşaltım sistemi adı verilir.
Vücutta Oluşan Artık Maddeler (Fazlalık Olanlar):
- Su, vitamin (B ve C), mineral
Vücutta Oluşan Atık Maddeler (Zararlı Maddeler):
- Karbondioksit, üre, ürik asit, amonyak, safra
Boşaltım Sistemi Organları
Böbrekler:
-
- Kan içindeki atık maddelerin süzüldüğü organdır.
- Süzülen üre, fazla su ve tuz birleşerek idrarı oluşturur.
- Böbrek atardamarı ile gelen kan böbreklerde süzülür.
- Yararlı maddeler böbrek toplardamarı ile tekrar vücuda kazandırılır.
- Böbrek içerisinde, kanın süzüldüğü Nefron (süzme cisimcikleri) adı verilen yapılar bulunur. Her böbrekte yaklaşık bir milyon nefron vardır.
- İnsanlarda böbrekler, bel omurlarının yanında yer alan, fasulyeye benzer şekildeki iki organdır. Yaklaşık 10 cm uzunluğundadırlar.
Böbrek Atardamarı ve Toplardamarı:
-
- Böbrek Atardamarı: Temiz kan taşır (oksijen miktarı fazla), ancak içerisinde süzülecek atık madde miktarı fazladır.
- Böbrek Toplardamarı: Kirli kan taşır (karbondioksit miktarı fazla), ancak süzülme sonrası atık madde miktarı azalmıştır.
Böbreğin Görevleri:
- Vücudun su ve mineral dengesini sağlamak.
- Fazla olan su, tuz, B ve C vitaminleri ile mineralleri idrarla dışarı atmak.
- Zararlı maddeleri idrarla dışarı atmak.
- Kanın asit-baz dengesini sağlamak.
- Üreter (İdrar Borusu):
-
- İdrarın böbreklerden idrar kesesine taşınmasını sağlar.
- İnce, uzun ve kaslı borucuk şeklindedir.
- İdrar Kesesi (Mesane):
- İdrarı depolar.
- Esnek bir yapıya sahiptir ve idrar miktarı arttıkça genişleyebilir.
- Üretra (İdrar Kanalı):
- İdrarın vücuttan dışarı atılmasını sağlar.
Boşaltım Nasıl Gerçekleşir?
- Kan, böbrek atardamarı yoluyla böbreklere gelir ve nefronlarda süzülür.
- Kan içindeki yararlı maddeler, süzülme sırasında nefronlarda emilir ve tekrar kana geçer.
- Süzülerek temizlenen kan, böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar.
- Süzülmeden sonra kalan mineraller, su, vitaminler, üre ve ürik asit idrarı oluşturur.
- Oluşan idrar, üreter ile idrar kesesine taşınır ve burada toplanır.
- İdrar, üretra ile vücuttan dışarı atılır.
Not: Böbrek atardamarında temiz kan bulunsa da, böbrek çalışması sırasında oksijen kullanır ve karbondioksit üretir. Bu nedenle böbrek toplardamarında kirli kan (karbondioksit açısından zengin) bulunur.
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Diğer Organlar
- Deri: Terleme yoluyla vücuttaki fazla su ve tuzu dışarı atar.
- Akciğerler: Hücre içi solunum sonucu oluşan karbondioksit ve su buharının dışarı atılmasını sağlar.
- Kalın Bağırsak: Su, safra ve besin atıklarının dışkı yoluyla vücuttan atılmasını sağlar.
- Karaciğer: Proteinlerin sindirilmesi sonucu oluşan zehirli amonyak maddesini daha az zararlı olan üreye çevirir.