Anahtar Kavramlar: Ekosistem, Besin Zinciri, Madde Döngüleri, Biyotik ve Abiyotik Faktörler
- EKOSİSTEM NEDİR?
- Tanım: Belirli bir bölgede yaşayan canlılar (bitkiler, hayvanlar, mikroorganizmalar) ile cansız çevrelerinin (hava, su, toprak) oluşturduğu bütündür.
- Örnekler: Orman, göl, çöl, deniz, bir akvaryum.
Ekosistemin Bileşenleri:
- Cansız (Abiyotik) Faktörler: Işık, sıcaklık, su, toprak, mineraller.
- Canlı (Biyotik) Faktörler:
- Üreticiler: Fotosentez yapan bitkiler, algler.
- Tüketiciler: Otçul, etçil, hem otçul hem etçil hayvanlar.
- Ayrıştırıcılar: Mantarlar, bakteriler (organik atıkları parçalar).
- EKOSİSTEMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
- Habitat: Bir canlının yaşadığı yer (örnek: Kaplanın habitatı orman).
- Ekolojik Niş: Canlının ekosistemdeki rolü (örnek: Ağaçkakanın nişi böcekleri yiyerek ağaçları korumak).
- Tür: Ortak özelliklere sahip ve üreyebilen canlı grubu (örnek: İnsan, aslan).
- Popülasyon: Aynı türden bireylerin oluşturduğu topluluk (örnek: Bir göldeki sazan balıkları).
- Komünite: Farklı popülasyonların bir arada yaşaması (örnek: Ormandaki bitki, hayvan ve mantarlar).
- Biyosfer: Dünya’daki tüm ekosistemlerin toplamı.
- BESİN ZİNCİRİ ve BESİN AĞI
- Besin Zinciri: Enerjinin canlılar arasında aktarılmasıdır.
Örnek:
Bitki (Üretici) → Tavşan (Otçul) → Tilki (Etçul) → Yırtıcı Kuş (Süper Etçul). - Besin Ağı: Birbirine bağlı çok sayıda besin zincirinden oluşur.
Canlıların Beslenme Şekilleri:
- Ototrof (Üretici): Kendi besinini yapar (bitkiler).
- Heterotrof (Tüketici): Hazır besin alır (hayvanlar, mantarlar).
- Saprofit (Ayrıştırıcı): Ölü canlıları parçalar (mantar, bakteri).
- MADDE DÖNGÜLERİ
Ekosistemdeki maddeler (su, karbon, azot, oksijen) sürekli döngü halindedir.
| Döngü Türü | Açıklama | Önemli Süreçler |
| Su Döngüsü | Suyun doğada dolaşımı | Buharlaşma, yağış, terleme |
| Karbon Döngüsü | Karbonun canlı-cansız çevre arasındaki hareketi | Fotosentez, solunum, yanma |
| Azot Döngüsü | Azotun toprak, canlılar ve atmosfer arasındaki dolaşımı | Nitrifikasyon, denitrifikasyon |
| Oksijen Döngüsü | Oksijenin üretimi ve tüketimi | Fotosentez, solunum |
Fen liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri için sayfamızı takip ediniz.
- EKOSİSTEMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
- Abiyotik (Cansız) Faktörler:
- Işık, sıcaklık, su, toprak yapısı, pH.
- Örnek: Kaktüsler kurak iklime adapte olmuştur.
- Biyotik (Canlı) Faktörler:
- Üreticiler, tüketiciler, ayrıştırıcılar arasındaki ilişkiler.
- Örnek: Arıların bitkileri tozlaştırması.
ÖNEMLİ UYARI!
- Ekosistemler dengeli bir sistemdir. Bir canlının yok olması tüm besin zincirini etkiler (örnek: Arıların nesli tükense bitkiler de etkilenir).
- İnsan faaliyetleri (orman yangınları, kirlilik) ekosistem dengesini bozar.